Sürekli karşıma çıkmaktalar çeşitli vesilelerle ama anca bu güne yazı konusu olabildiler.
Aslında kuşlarla ve hatta güvercinlerle münasebetim eskiye dayanıyor. Bir ara buralardan da ulaşılabilen(belki hala link vardır) bir fotoğraf albümünde kuşlar teması vardı. O konuda özellikle güvercinler konu mankenim idiler. Yazı konusu da oldular aslında. Hayatımda ilk ve tek kez babası olduğum aile bir güvercin ailesi idi. İşte neyse, bugün farklı bir algı boyutunda karşıma çıktılar.
Uçmuyor bunlar. Böyle tavuk gibi, yeri didikliyorlar. Hepsi ama. Özellikle yağmur sonrası, yağmur tohumları, polenleri vb. yere indirdiğinde oluyor bu. Bi seviniyorlar ki sormayın. Hepsi kafa sallamakta, zevkten dört köşe ortalıkta o köşe senin bu köşe benim dolaşmaktalar. Ama nasıl sevinçliler, etraflarının farkında değiller. Biliyorum, diyorlar ki "aa ne kadar harika, benim için yağmur yağmış, işte bak tohumlar var burada, sırf ben yiyeyim diye, bu bir işaret olmalı. Amaan asfaltta olsalar da önemi yok ki. Ben asfalta çıkayım, yiyeyim onları. Çünkü o tohumların oraya inmiş olmalarının bir manası olmalı. Asfalt da olsa, arabalar da geçse, tohum işte, ben bundan bir anlam çıkarmalıyım."
Yanlış şekerim. Tamam, sen tohumları, otları yemekten keyif alıyor olabilirsin, doğan gereği o yerdeki şeylere istek duyuyor olabilirsin, senin ihtiyacın da olabilir onlar. Ama işte yağmurun senin için yağdığını, o yağmurun o şeyleri yere -sırf- senin için indirdiğini düşünmen yanlış. Öyle olduğu için oluyor sadece. Yağmur yağarken seni düşünmüyor. Tohumlar ağaçlardan kopup yere inerken seni gözetmiyorlar. Sen etrafında olup bitenlerden anlamsızca, safça, hatta salakça gereksiz manalar çıkarıyor, kendine yontuyorsun. Yapma böyle. Yiyeceksen ye, ne yapacaksan yap ama öyle havalara girme. Kimse senin için, sen istiyorsun diye, sen iyi ol diye birşey yapmıyor. Sadece, öyle olduğu, doğanın kuralları o şekilde işlediği için oluyor. Sen öyle aklı bir karış havada(ki o havadaki akla da kuş beyinli diyerek boyut bilgisi eklenmişliği çoktur) hem de uçma yetin varken uçmadan gezinirsen ezilirsin. Herkes rolünü oynar, yolda da araç olur, ezer. İşi bu. Sen aklı bir karış havada, mutlu mutlu kendin için yere indirildiğini sandığın tohumları yerken ezilen güvercin olursun. Uç arkadaşım, o kabiliyetin var senin.
Uç.
Yoksa ezilirsin.
14 Mayıs 2010 Cuma
5 Mayıs 2010 Çarşamba
Taze Acı Biber
Çok incelemedim netten. Kendi kayıtlarımda olduğu kadar anlatıyorum, yanlış ve eksik de olabilir.
Kolay erişebileceğimiz market, manav, pazar gibi ortamlarda bunların temel iki çeşidi var. Ben bunların birincisine çarliston, ikincisine sivri diyorum. Ha bu isimlerle çağırınca gelmiyor ikisi de, belki yanlıştır, bilemem.
Bana hep çarliston biraz kişiliksiz gibi gelmiştir, affetsin. Daha büyükçe, şişmanca ve daha açık renkte olandır. Acısına da rastlamadım. Hani yasak savar gibi, var da bir işe yaradığı yok havasında biberdir. Gıcır gucur, katır kutur sesler çıkarır. Rengi açık yeşildir, sarıya bile çalar desem, yine de kadınların o sınırsız renk skalasının yanından bile geçemem. Diğerine göre daha kolay, çabuk çürür gibime gelmekte. (Ne kadar çok aşağıladım yahu meredi) İçinde olması beklenen bazı bölgeler yoktur, ya da olmayabilir diyelim. Çekirdekleri bariz bir şekilde eksiktir. (Üf ağır konuştum, kısır diyorum bibere direk) Varolan çekirdekler de sap kısmına yakındır. Not düşeyim, hiç çekirdeği olmayanına da rastladım. Dikkat ettiniz mi tadı ile ilgili ne olmadığını söyledim sadece, acı değil diye. Peki sorarım size, acı değilse nedir, ben bilmiyorum. Kişiksizlik tadında da var. Sulu diyebilirim, anca o kadar. Bunca yerden yere vurduğuma bakmayın, severim kendisini. Sonuçta ağzı var dili yok, etliye sütlüye karışmaz bir varlık.
Gelelim başlıkta da adı anılan, ayın karanlık yüzü, terazinin her anlamda ağır basan tarafındaki kardeşi, sivri bibere. Serttir kişilik olarak, sağlamı sağlamdır. Eğilip bükülmez. Fittir, incedir ve koyu renk bir tene sahiptir. Koyu yeşil tabii ki. Çarlistona nazire yaparcasına, bunun da acı olmayanı az ve zor bulunur. Ya da beni sürekli, bu yaşıma kadar yemiş olabilir pazarcılar "abi tek tük çıkar acı" diyerek, bilemiyorum. Bunun yaşlılığı çekilmez, pörsür. Atılmaz, satılmaz, kesilmez. Bıçağa gelmez, ısırmaya gelmez. Kayış gibi birşey olur. O vakte bırakmamak, diriliğinden faydalanmak lazım. Sivri biberi yemeye ucundan başlarım, sapından değil. Boyut olarak ilk yarısında çekirdek olmayacağının garantisini veririm size. O noktadan sonra da giderek artan bir konsantrasyon ile çekirdekler ve çekirdekleri tutan o odunsu, lifsi doku başlar içinde, ortada. Bilmemiz ve en çok dikkat etmemiz gereken özelliği de sapına yaklaştıkça acısının artmasıdır. Yo dostum yoo, bazen karşına öyle sivriler çıkar ki, son üçte birlik kısmı yememelisin. Herkesin bir özeli vardır, kol mesafesi, girmemek lazım. Şimdi dikkat, sapa en yakın yerdeki eti 5 acı ise, o çekirdeklerin tutunduğu lifli doku en az 20 acıdır, uyarayım. Hiçbiriniz orayı yemeyi denememişti değil mi. Kesersiniz dikine bıçakla, sonra da gereksiz diye söküp atarsınız çekirdeklerle birlikte orayı. İşte hayatta ne kadar çok şeyi değersiz görüp fırlatıp atıyorsunuz bir kenara. Acı ama gururlu biber içleri hep arkanızdan ağlıyorlar.
Şaka bir yana, bu sabah saat 06 civarı yeni bir bilgiye ulaştım bu mevsimsel alerjim ile ilgili. Taze biberin acısı iyi geliyor. Dandik bir yerde okudum, kaydetmeden de kapattım ama işte yine olasılık tanrıları, dolapta çarliston bile değil, bildiğin taze acı biber vardı. Denedim ve belki bana zihnimin bir oyunudur, bilemem ama faydasını görmüş bir durumdayım. Astım belirtilerine, gözdeki ve burundaki tüm belirtilere iyi geldi. Yaklaşık iki saattir bir doz taze acı biberi(sivri) ucundan sapına doğru (ama lütfen özen gösterelim; oral yolla) düşük konsantrasyonda tüketmekteyim. Umarım uzun salınımlıdır, etkisi kalıcı olur. Ne kadar acı, o kadar faydalı. Bir yerinin acısını unutmak için başka yerini acıtmak gibi.
Not: Şimdi aklınıza hemen süs biberi, cimbiber, jalapeno, habanero ne bileyim dolmalık falan gelecek. Lütfen gelsin. Getirin gelenleri, yorum yazın, birşeyler söyleyin. Kafayı yiyeceğim bu alerji yüzünden.
Kolay erişebileceğimiz market, manav, pazar gibi ortamlarda bunların temel iki çeşidi var. Ben bunların birincisine çarliston, ikincisine sivri diyorum. Ha bu isimlerle çağırınca gelmiyor ikisi de, belki yanlıştır, bilemem.
Bana hep çarliston biraz kişiliksiz gibi gelmiştir, affetsin. Daha büyükçe, şişmanca ve daha açık renkte olandır. Acısına da rastlamadım. Hani yasak savar gibi, var da bir işe yaradığı yok havasında biberdir. Gıcır gucur, katır kutur sesler çıkarır. Rengi açık yeşildir, sarıya bile çalar desem, yine de kadınların o sınırsız renk skalasının yanından bile geçemem. Diğerine göre daha kolay, çabuk çürür gibime gelmekte. (Ne kadar çok aşağıladım yahu meredi) İçinde olması beklenen bazı bölgeler yoktur, ya da olmayabilir diyelim. Çekirdekleri bariz bir şekilde eksiktir. (Üf ağır konuştum, kısır diyorum bibere direk) Varolan çekirdekler de sap kısmına yakındır. Not düşeyim, hiç çekirdeği olmayanına da rastladım. Dikkat ettiniz mi tadı ile ilgili ne olmadığını söyledim sadece, acı değil diye. Peki sorarım size, acı değilse nedir, ben bilmiyorum. Kişiksizlik tadında da var. Sulu diyebilirim, anca o kadar. Bunca yerden yere vurduğuma bakmayın, severim kendisini. Sonuçta ağzı var dili yok, etliye sütlüye karışmaz bir varlık.
Gelelim başlıkta da adı anılan, ayın karanlık yüzü, terazinin her anlamda ağır basan tarafındaki kardeşi, sivri bibere. Serttir kişilik olarak, sağlamı sağlamdır. Eğilip bükülmez. Fittir, incedir ve koyu renk bir tene sahiptir. Koyu yeşil tabii ki. Çarlistona nazire yaparcasına, bunun da acı olmayanı az ve zor bulunur. Ya da beni sürekli, bu yaşıma kadar yemiş olabilir pazarcılar "abi tek tük çıkar acı" diyerek, bilemiyorum. Bunun yaşlılığı çekilmez, pörsür. Atılmaz, satılmaz, kesilmez. Bıçağa gelmez, ısırmaya gelmez. Kayış gibi birşey olur. O vakte bırakmamak, diriliğinden faydalanmak lazım. Sivri biberi yemeye ucundan başlarım, sapından değil. Boyut olarak ilk yarısında çekirdek olmayacağının garantisini veririm size. O noktadan sonra da giderek artan bir konsantrasyon ile çekirdekler ve çekirdekleri tutan o odunsu, lifsi doku başlar içinde, ortada. Bilmemiz ve en çok dikkat etmemiz gereken özelliği de sapına yaklaştıkça acısının artmasıdır. Yo dostum yoo, bazen karşına öyle sivriler çıkar ki, son üçte birlik kısmı yememelisin. Herkesin bir özeli vardır, kol mesafesi, girmemek lazım. Şimdi dikkat, sapa en yakın yerdeki eti 5 acı ise, o çekirdeklerin tutunduğu lifli doku en az 20 acıdır, uyarayım. Hiçbiriniz orayı yemeyi denememişti değil mi. Kesersiniz dikine bıçakla, sonra da gereksiz diye söküp atarsınız çekirdeklerle birlikte orayı. İşte hayatta ne kadar çok şeyi değersiz görüp fırlatıp atıyorsunuz bir kenara. Acı ama gururlu biber içleri hep arkanızdan ağlıyorlar.
Şaka bir yana, bu sabah saat 06 civarı yeni bir bilgiye ulaştım bu mevsimsel alerjim ile ilgili. Taze biberin acısı iyi geliyor. Dandik bir yerde okudum, kaydetmeden de kapattım ama işte yine olasılık tanrıları, dolapta çarliston bile değil, bildiğin taze acı biber vardı. Denedim ve belki bana zihnimin bir oyunudur, bilemem ama faydasını görmüş bir durumdayım. Astım belirtilerine, gözdeki ve burundaki tüm belirtilere iyi geldi. Yaklaşık iki saattir bir doz taze acı biberi(sivri) ucundan sapına doğru (ama lütfen özen gösterelim; oral yolla) düşük konsantrasyonda tüketmekteyim. Umarım uzun salınımlıdır, etkisi kalıcı olur. Ne kadar acı, o kadar faydalı. Bir yerinin acısını unutmak için başka yerini acıtmak gibi.
Not: Şimdi aklınıza hemen süs biberi, cimbiber, jalapeno, habanero ne bileyim dolmalık falan gelecek. Lütfen gelsin. Getirin gelenleri, yorum yazın, birşeyler söyleyin. Kafayı yiyeceğim bu alerji yüzünden.
4 Mayıs 2010 Salı
Dönemsel Alerji Yazısı
Efendim, Ocak 2007'de konuyu ilk kez gündeme getirmiş ve bilgileri toparlayan bir giriş yazısı yazmışım Alerjik Ben isminde. Sonra da Mayıs 2009'da Su filtreli elektrikli süpürge ve gramineae isminde başka bir yazı ile konuyu açmış, durum güncellemesi yapmışım. Şimdi de gelişmeler ile karşınızdayız.
Aslında gelişmelerden önce birşeye dikkat çekmek lazım, geçen sene de benzer zamanlarda yazmışım çıldırma yazısını. Bu sene iki hafta erken, zira artık bir beklenti oluşturdum ve boşa çıkmakta olduğunu gördüğüm için geri tepmekte. (Rebound effect?)
Şimdi baktım, rebound eff. değilmiş. O tedaviyi bırakınca olan birşeymiş. Burnunuza sıktığınız fısfısı bırakınca daha fazla tıkanması gibi.
Bakalım konu ile ilgili son yazı sonrasında neler olmuş. Kışın -aslında biraz da bir arkadaşı yüreklendirmek için yanında gittiğim- bir hastanede ben de muayene oldum alerji bölümünde, daha önce konuşmuş olduğum bir profun hocası olan başka bir profa. O vakit durumum iyice idi. Tahmin edilen ve bilinenlerin dışında pek birşey söylemedi. O zaman aklımda kalan yeni birşey dönem başlamadan önce bir deniz tatili yapmanın bünyeye iyi geleceği idi. Yaptık, bi b.k olmadı afedersin. Neyse, konu tam olarak bu değil. O görüşmede bana Atalet'in de daha önce söylemiş olduğu dönemsel ? dönem öncesi ? aşı tedavisinden bahsetti (preseason immunotherapy)
2007 yılında yazmış olduğun ilk yazıda bahsi geçmeyen bir yöntem bu. O zaman bilmiyordum. O yazıdaki aşı tedavisi çok uzun süren, 3 sene boyunca periyodik olarak gidip aşı olduğunuz, bu periyotların haftalık, aylık olabildiği birşey idi. Yanlışsa da kusuruma bakmayın, hatırımda o kadar kalmış. Bu yeni dalga ise başka. Her sene yenilenmesi öngörülen, bir yıllık uygulamasının dönem başlamadan önce(baharda yoğunlaşan alerji için şubat ayında mesela) 7 hafta boyunca haftada bir yapılan aşı uygulaması şeklinde olduğu yine bir tür duyarsızlaştırma tedavisi.
Uzatmayayım, bu dönem başında ben bu uygulamaya başladım battı balık yan gider hesabı. Önce uzun uzun konuştuk doktor ile. Kaygıları belirttim, sorguladım ciddi bir süre. Yapacağınız duyarlılık testi ile duyarlı olduğum alerjenlerin yüzde kaçını tespit edeceksiniz, önereceğiniz aşı tipi ile bu bulduklarınızın yüzde kaçını kapsayacaksınız, kapsayabileceğiniz alerjenlere karşı yapacağınız aşıdan yüzde kaç başarı elde etmeyi bekliyorsunuz, dönemi ilaç kullanmadan geçirme ihtimalim yüzde kaçtır, burada aşı uygulanırken aşırı tepki verirse bünyem(anaflaktik şok) yani geberip gidersem, geri getirebilecek donanımınız var mı gibi basit sorular sordum. Kibar adam, sadece gülümsedi ve hepsine cevap verdi. Zaten doktorun(genişletir isek iletişimcinin) iyisi bu soruların iknaya hazır, cesaretlendirici birşeyler duymak isteyen insan soruları olduğunu biliyor. Ha benim durumumda kafama yatmayan bir cevap olsa idi iptal ederdim işi, etmedim çünkü artık bir de bunu deneyelim, bundan sonra bi tek kulağımızın arkası kaldı havasında olduğum için bu psikolojiden cayacak kadar ciddi bir sıkıntı duymadım.
Önceden de bahsettiğim şu deri testinden yaptılar. Büyükten küçüğe doğru birkaç tanesini sıralamak gerekirse;
Polen Karışım III : 9 x 7 mm.
Secale(Tahıl-Arpa) : 7 x 8 mm.
AkarI Mix : 6 x 6 mm.
Polen Karışım IV : 5 x 5 mm.
Cat Hair : 5 x 5 mm.
Dog Hair : 5 x 4 mm.
Ağaç Poleni Karışımı : 3 x 3 mm.
Polen Karışım V : 3 x 3 mm.
Bunların dışında Hamam böceği de var, 3 x 3 mm. Lateks(biliyorduk da, yine de şükür), mantarlar, kümes hayvanları, fındık vb. şeylere de alerjimin olmadığını öğrendik.
Bu tabloya göre doktor Allergovit isminde standart bir aşı uygulamaya karar verdi. Dönemsel olmayan akar, kedi, köpek ve tahıl'ı listeden çıkarınca fotoğraf netleşiyor zaten. Ha o ilaç bunların ne kadarını kapsıyor derseniz, bilemem. Şubat ayının ortasından itibaren, dönem başlamadan tamamlanmak üzere 7 haftalık uygulama dönemine girdik. Her hafta iki katına çıkarılan dozlar halinde koldan verdiler küsküyü.
Şu vakte kadar hiç ilaç kullanmadım daha. Bu iyi birşey. Ama geçmiş senelere dair hatırladıklarıma ve bulduğum Ankara polen yoğunluk haritalarına göre "Daha herşey yeni başlıyor dostum"
Bunu niye şimdi yazdın derseniz de, bu sabah ilk kez göğsümde hırıltı ile normalinden erken uyandım. Bu iyiye işaret değil. Kesinlikle beklemiyordum. Şimdilik köprü ve bağlantı yolları açık, gelişmelerle karşınızda olacağız.
Aslında gelişmelerden önce birşeye dikkat çekmek lazım, geçen sene de benzer zamanlarda yazmışım çıldırma yazısını. Bu sene iki hafta erken, zira artık bir beklenti oluşturdum ve boşa çıkmakta olduğunu gördüğüm için geri tepmekte. (Rebound effect?)
Şimdi baktım, rebound eff. değilmiş. O tedaviyi bırakınca olan birşeymiş. Burnunuza sıktığınız fısfısı bırakınca daha fazla tıkanması gibi.
Bakalım konu ile ilgili son yazı sonrasında neler olmuş. Kışın -aslında biraz da bir arkadaşı yüreklendirmek için yanında gittiğim- bir hastanede ben de muayene oldum alerji bölümünde, daha önce konuşmuş olduğum bir profun hocası olan başka bir profa. O vakit durumum iyice idi. Tahmin edilen ve bilinenlerin dışında pek birşey söylemedi. O zaman aklımda kalan yeni birşey dönem başlamadan önce bir deniz tatili yapmanın bünyeye iyi geleceği idi. Yaptık, bi b.k olmadı afedersin. Neyse, konu tam olarak bu değil. O görüşmede bana Atalet'in de daha önce söylemiş olduğu dönemsel ? dönem öncesi ? aşı tedavisinden bahsetti (preseason immunotherapy)
2007 yılında yazmış olduğun ilk yazıda bahsi geçmeyen bir yöntem bu. O zaman bilmiyordum. O yazıdaki aşı tedavisi çok uzun süren, 3 sene boyunca periyodik olarak gidip aşı olduğunuz, bu periyotların haftalık, aylık olabildiği birşey idi. Yanlışsa da kusuruma bakmayın, hatırımda o kadar kalmış. Bu yeni dalga ise başka. Her sene yenilenmesi öngörülen, bir yıllık uygulamasının dönem başlamadan önce(baharda yoğunlaşan alerji için şubat ayında mesela) 7 hafta boyunca haftada bir yapılan aşı uygulaması şeklinde olduğu yine bir tür duyarsızlaştırma tedavisi.
Uzatmayayım, bu dönem başında ben bu uygulamaya başladım battı balık yan gider hesabı. Önce uzun uzun konuştuk doktor ile. Kaygıları belirttim, sorguladım ciddi bir süre. Yapacağınız duyarlılık testi ile duyarlı olduğum alerjenlerin yüzde kaçını tespit edeceksiniz, önereceğiniz aşı tipi ile bu bulduklarınızın yüzde kaçını kapsayacaksınız, kapsayabileceğiniz alerjenlere karşı yapacağınız aşıdan yüzde kaç başarı elde etmeyi bekliyorsunuz, dönemi ilaç kullanmadan geçirme ihtimalim yüzde kaçtır, burada aşı uygulanırken aşırı tepki verirse bünyem(anaflaktik şok) yani geberip gidersem, geri getirebilecek donanımınız var mı gibi basit sorular sordum. Kibar adam, sadece gülümsedi ve hepsine cevap verdi. Zaten doktorun(genişletir isek iletişimcinin) iyisi bu soruların iknaya hazır, cesaretlendirici birşeyler duymak isteyen insan soruları olduğunu biliyor. Ha benim durumumda kafama yatmayan bir cevap olsa idi iptal ederdim işi, etmedim çünkü artık bir de bunu deneyelim, bundan sonra bi tek kulağımızın arkası kaldı havasında olduğum için bu psikolojiden cayacak kadar ciddi bir sıkıntı duymadım.
Önceden de bahsettiğim şu deri testinden yaptılar. Büyükten küçüğe doğru birkaç tanesini sıralamak gerekirse;
Polen Karışım III : 9 x 7 mm.
Secale(Tahıl-Arpa) : 7 x 8 mm.
AkarI Mix : 6 x 6 mm.
Polen Karışım IV : 5 x 5 mm.
Cat Hair : 5 x 5 mm.
Dog Hair : 5 x 4 mm.
Ağaç Poleni Karışımı : 3 x 3 mm.
Polen Karışım V : 3 x 3 mm.
Bunların dışında Hamam böceği de var, 3 x 3 mm. Lateks(biliyorduk da, yine de şükür), mantarlar, kümes hayvanları, fındık vb. şeylere de alerjimin olmadığını öğrendik.
Bu tabloya göre doktor Allergovit isminde standart bir aşı uygulamaya karar verdi. Dönemsel olmayan akar, kedi, köpek ve tahıl'ı listeden çıkarınca fotoğraf netleşiyor zaten. Ha o ilaç bunların ne kadarını kapsıyor derseniz, bilemem. Şubat ayının ortasından itibaren, dönem başlamadan tamamlanmak üzere 7 haftalık uygulama dönemine girdik. Her hafta iki katına çıkarılan dozlar halinde koldan verdiler küsküyü.
Şu vakte kadar hiç ilaç kullanmadım daha. Bu iyi birşey. Ama geçmiş senelere dair hatırladıklarıma ve bulduğum Ankara polen yoğunluk haritalarına göre "Daha herşey yeni başlıyor dostum"
Bunu niye şimdi yazdın derseniz de, bu sabah ilk kez göğsümde hırıltı ile normalinden erken uyandım. Bu iyiye işaret değil. Kesinlikle beklemiyordum. Şimdilik köprü ve bağlantı yolları açık, gelişmelerle karşınızda olacağız.
6 Nisan 2010 Salı
İlksel Algoritma
İlkel değil, ilksel. TDK "başlangıçta bulunan, başlangıcı belirleyen" diyor ilksel için. Yazının konusu olan özel anlamı ise şöyle verilebilir sanırım: "zamandaş olduğumuz ama üretim kuvvetleri ve ilişkileri bakımından insan tarihinin çocukluk günlerini andıran toplumlar".
Haziran 2009 Atlas dergisinde "Hadzabe"leri anlatan bir makale var. Diyor ki:
Makalede Hadzabelerin nasıl hala avcı-derleyici yaşadıklarına dair uzun açıklamalar, örnekler, fotoğraflar ve daha birçok şey var. Yazar onlarla birlikte yaşamış bir süre, rehber/çevirmenler aracılığı ile konuşmuş, bir anlamda mülakatlar yapmış.
Şu anda kafamızda beliriveren anlamıyla ilkel değil, ilksel olduklarına dair çok önemli ipuçları var sorulan sorulara alınan cevaplarda. Mesela "başlangıçta ne vardı" sorusu var. Anlatıla anlatıla, ağızdan ağıza taşınan öğretilerine göre dört büyük çağ yaşanmış. Her çağın insanı aslında tür olarak bile farklı farklıymış. Her çağın insanını, dünyasını, ateş yakıp yakamadığını, yakabiliyor ise bunu nasıl yaptığını anlatmış ailenin avcı babası yazara.
Neyse, Hadzabeler eşitlikçi ilksel toplumlara bir örnek. Tüm obada paylaşmaya dayalı bir ekonomi. Toplanan ve avlananlar paylaşılıyor. Günlük yaşanıyor, depolama yapılmıyor. Hiyerarşi yok. Mahkeme ve cezalandırma sistemi yok. Tek eşlilik var. Eş seçmede kadın ve erkek eşit (bunun ritüelleri anlatılıyor makalede) ve anne ve baba müdahalesi çok az seviyede.
Tanıdık okur farkedecektir, olay bu değil, bu giriş. Geliştirmeden sonuca gelelim:
- Seni seviyorum, nasıl söylenir Hadzabe dilinde?
- !Şianti not.
İlk sözcüğün başında bir klik sesi çıkartmıştı Gulumbi. Sonra "Kadın ne karşılık verir" diye sordum.
- Nubeya o !çieya.
Ne anlama geldiğini sordum tercümana, "Ben seni kabul ediyorum" demek olduğunu öğrendim.
- Sonra?
- Maesana!
Bu da, öyleyse gidelim anlamına gelirmiş. Birlikte kızın ailesine gitmek için söylenirmiş.
- Ya kabul etmezse, o zaman ne der kız?
- Aku dat atmahat!
Kabul etmiyorum anlamına gelirmiş. Bundan sonra, yine sorum üzerine öğreniyorum ki erkek arzusunu ve aşkını tekrarlar, ısrar edermiş, kız da naz yaparmış.
Ne diyoruz hep, kadın seçer, kabul eder ya da etmez. Biri seviyorum der, öbürü kabul ediyorum der (ya da etmiyorum der).
Hayat böyle, en başta da, şimdi de.
Ah erkek ah, ilkel değilse de, maymun işte.
Haziran 2009 Atlas dergisinde "Hadzabe"leri anlatan bir makale var. Diyor ki:
Yaklaşık 10 bin yıl öncesini insanın ilk büyük devrimi yaptığı tarih olarak kabul edebiliriz. Göçebe yaşamı terk ettiği, tarıma geçtiği devrim... Avcı derleyici toplumdan çıkıp, hayvanları evcilleştirdiği, tohumu ektiği devir. Bu tarihe kadar belki bir milyon, belki iki milyon yıl yalnızca avlanarak, yabani yemiş ve kök derleyerek yaşadı. ... İşte Hadzabeler, insanın başlangıcındaki gibi yaşayan, dünya üzerinde sayıları çok azalmış topluluklardan biri. En önemlilerinden biri... Hala ilksel kalmaya kararlı bir şekilde yaşıyorlar.
Makalede Hadzabelerin nasıl hala avcı-derleyici yaşadıklarına dair uzun açıklamalar, örnekler, fotoğraflar ve daha birçok şey var. Yazar onlarla birlikte yaşamış bir süre, rehber/çevirmenler aracılığı ile konuşmuş, bir anlamda mülakatlar yapmış.
Şu anda kafamızda beliriveren anlamıyla ilkel değil, ilksel olduklarına dair çok önemli ipuçları var sorulan sorulara alınan cevaplarda. Mesela "başlangıçta ne vardı" sorusu var. Anlatıla anlatıla, ağızdan ağıza taşınan öğretilerine göre dört büyük çağ yaşanmış. Her çağın insanı aslında tür olarak bile farklı farklıymış. Her çağın insanını, dünyasını, ateş yakıp yakamadığını, yakabiliyor ise bunu nasıl yaptığını anlatmış ailenin avcı babası yazara.
Neyse, Hadzabeler eşitlikçi ilksel toplumlara bir örnek. Tüm obada paylaşmaya dayalı bir ekonomi. Toplanan ve avlananlar paylaşılıyor. Günlük yaşanıyor, depolama yapılmıyor. Hiyerarşi yok. Mahkeme ve cezalandırma sistemi yok. Tek eşlilik var. Eş seçmede kadın ve erkek eşit (bunun ritüelleri anlatılıyor makalede) ve anne ve baba müdahalesi çok az seviyede.
Tanıdık okur farkedecektir, olay bu değil, bu giriş. Geliştirmeden sonuca gelelim:
- Seni seviyorum, nasıl söylenir Hadzabe dilinde?
- !Şianti not.
İlk sözcüğün başında bir klik sesi çıkartmıştı Gulumbi. Sonra "Kadın ne karşılık verir" diye sordum.
- Nubeya o !çieya.
Ne anlama geldiğini sordum tercümana, "Ben seni kabul ediyorum" demek olduğunu öğrendim.
- Sonra?
- Maesana!
Bu da, öyleyse gidelim anlamına gelirmiş. Birlikte kızın ailesine gitmek için söylenirmiş.
- Ya kabul etmezse, o zaman ne der kız?
- Aku dat atmahat!
Kabul etmiyorum anlamına gelirmiş. Bundan sonra, yine sorum üzerine öğreniyorum ki erkek arzusunu ve aşkını tekrarlar, ısrar edermiş, kız da naz yaparmış.
Ne diyoruz hep, kadın seçer, kabul eder ya da etmez. Biri seviyorum der, öbürü kabul ediyorum der (ya da etmiyorum der).
Hayat böyle, en başta da, şimdi de.
Ah erkek ah, ilkel değilse de, maymun işte.
25 Mart 2010 Perşembe
cat altin_tas.txt
Altın tas içinde gınam ezilir annem ezilir
Gümüş de tarak üstüne zülüfüm düzülür annem düzülür x2
Ben gidiyom annem düzen bozulur annem bozulur
Ah etmesin annem kızlar böyl'olur annem böyl'olur
El evine giden kızlar kül olur annem kül olur
Annem benim sandığımı açmasın annem açmasın
Çuha da şalvarıma uçkur takmasın annem takmasın x2
Kızım gelir diye yollara bakmasın annem bakmasın
Ah etmesin annem kızlar böyl'olur annem böyl'olur
El evine giden kızlar kül olur annem kül olur
Gümüş de tarak üstüne zülüfüm düzülür annem düzülür x2
Ben gidiyom annem düzen bozulur annem bozulur
Ah etmesin annem kızlar böyl'olur annem böyl'olur
El evine giden kızlar kül olur annem kül olur
Annem benim sandığımı açmasın annem açmasın
Çuha da şalvarıma uçkur takmasın annem takmasın x2
Kızım gelir diye yollara bakmasın annem bakmasın
Ah etmesin annem kızlar böyl'olur annem böyl'olur
El evine giden kızlar kül olur annem kül olur
24 Mart 2010 Çarşamba
Yol nedir
"...bir evin kapı önüne gelmişim yine, kapıda genç bir çocuk, tombulca bir kızı evine bırakıyor besbelli, ama sıradan iyi geceler konuşmasına benzemiyor pek, çocuk sanırım izafıyet teorisinin yoga üzerine yan etkilerinden bahsediyor, kız da nezaketen dinliyor, bitse de uyusam diye. bu çocuğun yolu yol değil bir akıl veren olur elbet..."
Yukarıdaki kurmaca satırlar bir arkadaş tarafından yazıldığında tarih geçen sene 4 Kasım idi. Metnin tamamında birçok arkadaşımız betimlenirken bu alıntıladığım kısım kuvvetle muhtemel benimle ilgili idi. Kurmaca dedim bakın, tombul kız falan yok ortada, ama önemli olan ve bana dokunan kısım "yolun yol olmaması" kısmı idi.
O gün biraz düşündüm, yol nedir, neresi eğri neresi doğrudur diye. Varamadım herhangi bir yere tabii ki. Ama bir deney yapmaya karar verdim. Değişim deneyi. Yolum yol değilse yolu değiştirmeli idim galiba. Deney küfür etmemek idi. O günden beri küfür etmemeye çalışıyorum. Kendimi ne kadar kötü söz vasıtası ile ifade ediyormuşum, görmeye çalıştım. Oluyor da hani, sinirlenince köpürmek yerine yutuyorum, etmiyorum kötü söz. Arada sırada ufak ufak kaçtığı kesin ama çok düzeldi bence. Ama farkettim ki birşeyleri değiştirmek için aktif enerji harcamak, sürekli kafanın o konunun üzerinde durması hem zor hem de o kadar verimli değil. Güzeli konuyu unutmak, ama aynı zamanda içselleştirmek, normalleştirmek, olağanlaştırmak. En iyi öyle oluyor. Maya o zaman tutuyor. Sanırım şimdilik ekşiyen bir şey yok.
Ama en sonunda da, insan değişimden sıkılınca kalesine, kendi içine dönmeli galiba. Ben biraz evdeyim, dinleneceğim. Beklemem.
Yukarıdaki kurmaca satırlar bir arkadaş tarafından yazıldığında tarih geçen sene 4 Kasım idi. Metnin tamamında birçok arkadaşımız betimlenirken bu alıntıladığım kısım kuvvetle muhtemel benimle ilgili idi. Kurmaca dedim bakın, tombul kız falan yok ortada, ama önemli olan ve bana dokunan kısım "yolun yol olmaması" kısmı idi.
O gün biraz düşündüm, yol nedir, neresi eğri neresi doğrudur diye. Varamadım herhangi bir yere tabii ki. Ama bir deney yapmaya karar verdim. Değişim deneyi. Yolum yol değilse yolu değiştirmeli idim galiba. Deney küfür etmemek idi. O günden beri küfür etmemeye çalışıyorum. Kendimi ne kadar kötü söz vasıtası ile ifade ediyormuşum, görmeye çalıştım. Oluyor da hani, sinirlenince köpürmek yerine yutuyorum, etmiyorum kötü söz. Arada sırada ufak ufak kaçtığı kesin ama çok düzeldi bence. Ama farkettim ki birşeyleri değiştirmek için aktif enerji harcamak, sürekli kafanın o konunun üzerinde durması hem zor hem de o kadar verimli değil. Güzeli konuyu unutmak, ama aynı zamanda içselleştirmek, normalleştirmek, olağanlaştırmak. En iyi öyle oluyor. Maya o zaman tutuyor. Sanırım şimdilik ekşiyen bir şey yok.
Ama en sonunda da, insan değişimden sıkılınca kalesine, kendi içine dönmeli galiba. Ben biraz evdeyim, dinleneceğim. Beklemem.
21 Mart 2010 Pazar
Bir şehir, iki gün, yetmiş kilometre
Sanırım biraz yazsam iyi olacak.
Geçen haftasonunu birkaç saat erken başlatarak memleketin en turistik şehri İstanbul'a tekrar bir yerli turist edası ile gittim. Amacım değişiklik ve arkadaşları görmek idi. Sonucum da değişiklik ve arkadaşları görmek şeklinde oluştu.
Cuma akşamı otobüs marifeti ile gittim, pazar gecesi de tren marifeti ile döndüm. Şehir içinde 72 kilometre mesafe katettim. Bunun 32 kilometresini yürüyerek becermişim. Gerisi otobüs, taksi, tramvay, vapur. Eski bir arkadaşımda kaldım. Eski kavramına şaşırdım yine. Uzun uzun notlar tuttum, hatta not tutmak için gereken kalemi almak için karşıya, Kadıköy'e geçtim. Zaten Birinci Dünya Savaşını da o balkan arkadaş çıkarmıştı. Notları buraya aktaracak olsam, çok. Sayfalarca. Doğrudan onları aktarmak istemiyor canım, tadı ve canı olmuyor öyle. O notlar başka, bu notlar başka. Bunlar onlardan esinleniyor falan. Aslında şimdi bunun da neden olduğunu düşündüm, ben üzerinden geçmeyi, yeniden düzenlemeyi, tekrar tekrar tüketmeyi sevmiyorum. Zaten(2) Esaretin Bedeli'ni de kaç kere izledim ki. Aslında başka neyi farkettim şu anda biliyor musunuz, bölünmeyi de sevmiyorum ben. Kafamdakiler dağılıyor. Ufak ipuçları, notlar alarak da yazamıyorum, o bile konuyu birden çok kez ziyaret demek oluyor benim için. Ama aynı zamanda "lütfen izin ver de yapacağım işi yapayım" diye izin isteyemiyorum da. Dur bakalım nasıl olacak.
Önemli noktalarını saymak gerek ama bu haftasonu çalışmasının. Bebek sahildeki kahvaltıcılardan Beşiktaş'a kadar yürüdük mesela. Normal havada ve normal zamanında (sıcakken) yapılası ve yapılan birşey olsa da çok erken yapınca üşünüyor. Bir de benim pratiğimde olmadığı için sevdim. Hangi şekilde seyahat edersem edeyim Opet şartlanmasının da işlediğini tecrübe ettim bu yürüyüş ile. Opet şartlanması nedir diyenler için, Opet gördüğün yerde girip işemek diye açıklayalım.
Dolmabahçe sarayını bir de rehberli gezdim, uzun sürüyormuş ama değermiş. Aklında ne kaldı, ne düşündün derseniz, yataklar küçükmüş, bana öyle geldi. Bir de Harem, ama kadın nüfusun gündelik hayatını yaşadığı Harem-i Hümayun tarafı, çok tekdüze idi. Hayatını geçirmek için çok kapalı, kendini tekrar eder, boğucu olduğunu duyumsadım. Hacimden bahsetmiyorum aslında, zira hacim var. Ama değişim yok, hareket yok. Haremden de bahsetmeyi bıraktım, farketmişsinizdir. Hayattan bahsediyorum. Hem de tüm haftasonunu evden çıkmadan geçirebilen ve bundan keyif alan biri söylüyor bunu, görün işte ne kadar bunaldığımı oradan.
Saray'dan çıkışta bir de Beşiktaş'ın ortasına işedim. Üstüne -sanırım- bir İstanbul klasiği olan vapura koşma ritüeli yaşadım. Neden derseniz, işemek için umumi tuvalete girerken saat 17:13 idi. 17:15 Kadıköy vapuruna bindim, hem de jeton satın ama da var arada. Kendimce komik idi yaptığım.
Aslında Eminönü tarafına da uzandık yürüyerek, dönüşte Köprü üzerinde muhabbet Karaköy'deki, Türkiye'de başka şubesi bulunmayan Nadir Güllü'nün Güllüoğlu'suydu. Komik olan şu ki biz bunu konuşurken telefonum çaldı, arayan Ankara'dan bir büyüğümdü, nerede olduğumu öğrenince bana o anda konuşuyor olduğumuz Güllüoğlu'nu söyledi. Dedim, "şimdi konu konuşuyoruz, tamam" Ama hayat güzel biliyor musunuz, farketmek lazım. Şimdi bu aktardığım Güllüoğlu'nu okuyorum oradan buradan, yorumlayanlar, "el elden üstündür, Gaziantep İmam Çağdaş'da da yemek lazım" diyorlar. Şimdi oturup bunu konuşacak olsak bi milyon baklavacı yorumu gelir, demek istediğim o değil. Demek istediğim şu ki ben bu şubesiz baklavacıyı bilmiyorken, seneler önce, hatta ne yaptığımın farkında olmadan yemişim baklavayı Gaziantep'teki İmam Çağdaş'ta, hayat işte bu yüzden şaşırtıcı ve güzel.
Ha notlarıma bakıyorum, bir de şu var. İkiyüz küsur yaşındaki tünel'e finiküler dedim hem de bunu İstanbul'dan güzel bir İstanbulluya dedim ki, anında aldım ağzımın payını. Yerlisi, Kabataş'tan Taksim'e çıkanına diyormuş onu. Tekniğin adıdır, teknolojinin ismidir falan diye çevirmeye çalıştım ama ne mümkün, oturdum, yutkundum şarabımı.
Özetin özeti; yedim, içtim, dinledim, konuştum.
Döndüğümde ayak tabanlarım üç gün acıdı. Başka acıyan yerlerimin acısı ise hafiflemişti.
Kaydol:
Kayıtlar (Atom)
